### **పి.వి. నరసింహారావు (P. V. Narasimha Rao)**
**పూర్తి పేరు:** పములపర్తి వెంకట నరసింహారావు
**జననం:** జూన్ 28, 1921, కరీంనగర్ జిల్లా, వంగర (ఆంధ్రప్రదేశ్, ప్రస్తుత తెలంగాణ)
**మరణం:** డిసెంబర్ 23, 2004, న్యూఢిల్లీ
**పదవీ కాలం:** భారత ప్రధాన మంత్రి (1991–1996)
—
### **ప్రధాన విషయాలు:**
1. **ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య:**
– తెలుగు నియోగి బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు.
– హైదరాబాద్, ముంబై, నాగ్పూర్ విశ్వవిద్యాలయాలలో విద్యాభ్యాసం. సంస్కృతం, హిందీ, తెలుగు, మరాఠీ, ఉర్దూ, ఆంగ్లం, ఫ్రెంచ్, స్పానిష్, జర్మన్, పర్షియన్, అరబిక్ వంటి అనేక భాషలపై పట్టు సంపాదించారు.
– చిన్న వయసులోనే స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.
2. **రాజకీయ జీవితం:**
– 1957లో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నిక.
– ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా (1971–1973) కూడా పనిచేశారు.
– కేంద్ర మంత్రివర్గంలో వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు (విదేశాంగం, గృహ, రక్షణ మొదలైనవి) నిర్వహించారు.
– 1991లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నేతృత్వానికి వచ్చినప్పుడు, ఆర్థిక సంక్షోభం, రాజకీయ అస్థిరత మధ్య ప్రధాన మంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు.
3. **ప్రధాన మంత్రిగా (1991–1996):**
– ఆర్థిక సంక్షోభం సమయంలో దేశాన్ని నడిపించారు. **డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్**ను ఆర్థిక మంత్రిగా నియమించి, **ఆర్థిక సంస్కరణలు** (లిబరలైజేషన్, ప్రైవేటీకరణ, గ్లోబలైజేషన్) ప్రవేశపెట్టారు. దీనిని ప్రపంచం **1991 ఆర్థిక సంస్కరణలు**గా గుర్తిస్తుంది.
– బాబ్రీ మసీదు కూలడం (1992) వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నారు.
– విదేశాంగ విధానంలో “Look East Policy” ప్రారంభించి, ఇజ్రాయెల్, దక్షిణ-ఆగ్నేయ ఆసియా దేశాలతో సంబంధాలు బలోపేతం చేశారు.
– ప్రధాన మంత్రిగా పూర్తి పదవీకాలం పూర్తి చేసిన మొదటి కాంగ్రెసేతర నేత (నెహ్రూ కుటుంబం వెలుపల).
4. **వారసత్వం:**
– ఆధునిక భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధునికీకరణకు నాంది పలికిన నేతగా గుర్తింపు.
– సంస్కృతిపరంగా సమృద్ధిగా, బహుభాషా పండితుడు, రచయిత, మరియు విమర్శకుడు.
– తెలుగు, హిందీ, ఆంగ్లంలో పుస్తకాలు రాశారు.
5. **మరణోత్తర గుర్తింపు:**
– 2024లో, భారత ప్రభుత్వం అతనికి **భారతరత్న** (మరణోత్తర) బిరుదును ప్రదానం చేసింది, అతని అంతరించిపోయిన సేవలకు గుర్తింపుగా.
—
### **ముఖ్యమైన వివరాలు:**
– ఆయనను తరచుగా **”భారత ఆర్థిక సంస్కరణల తండ్రి”** అని పిలుస్తారు.
– రాజకీయంగా మెతకగా కనిపించినా, దూరదృష్టి కలిగిన వ్యూహాత్మక నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందారు.
– తెలుగు సాహిత్యం, సంస్కృతిపై ఆధిక్యత కలిగి, సాంస్కృతిక దృక్పథంతో రాజకీయాలను చూసేవారు.
—
**నినాహ:** *”స్థానం నరసింహారావు”* అనే పదబంధం ఆయన **స్థైర్యాన్ని, గంభీరతను, రాజకీయ ఓర్పును** సూచిస్తుంది. ఆయన జీవితం సంక్లిష్టమైన సవాళ్లను తెలివిగా, దూరదృష్టితో నిర్వహించగల నాయకునికి నిదర్శనం.