## **పైడి మర్రి సుబ్బారావు: జానపద కళా ప్రయాణికుడు**
పైడి మర్రి సుబ్బారావు (జననం: 1956) ఆధునిక యుగంలో తెలంగాణ జానపద కళలు, సంగీతాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసి, జాతీయ-అంతర్జాతీయ స్థాయికి చేరుకునేలా కృషి చేసిన ప్రముఖ జానపద కళాకారుడు, పరిశోధకుడు మరియు ప్రచారకుడు.
**ప్రారంభ జీవితం మరియు ప్రభావాలు:**
సుబ్బారావు 1956లో తెలంగాణ రాష్ట్రం, కరీంనగర్ జిల్లా, జమ్మికుంట మండలంలోని మంగలపల్లిలో సామాన్య వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు. బాల్యం నుండే గ్రామంలోని జాతర్లు, బతుకమ్మలు, ఓగ్గుకథలు, పేరంటాలు వంటి సందర్భాల్లో వినిపించే జానపద వాయిద్యాలు, పాటలు, నృత్యాలు అతని మనస్పుల్లో ఆழంగా ముద్రబడ్డాయి. సంప్రదాయ గాయకులు, వాయిద్య కళాకారుల నుండి స్వయంగా నేర్చుకున్నాడు.
**విద్యాభ్యాసం మరియు కళా ప్రయాణం:**
అకాడమిక్ విద్య పూర్తి చేసినప్పటికీ, అతని మనసు పూర్తిగా జానపద కళల వైపుకే మళ్లింది. తెలంగాణ ప్రాంతం మొత్తంలో సంచారం చేసి, సామాన్య ప్రజల నుండి, ముఖ్యంగా వృద్ధ కళాకారుల నుండి అంతరించిపోతున్న నూరుల సంఖ్యలో జానపద పాటలను, వాయిద్య శైలులను సేకరించడం ప్రారంభించారు. డప్పు, తుండే, గుమ్మెట, శంఖం వంటి సంప్రదాయ వాయిద్యాలను ఆద్యంతం అభ్యసించారు.
**ప్రత్యేకత మరియు సాధనలు:**
* **’దప్పుల వర్షం’:** ముఖ్యంగా **డప్పు** (ఒక రకమైన ఫ్రేమ్ డ్రమ్) వాయిద్యంపై అద్భుతమైన నైపుణ్యం సంపాదించి, ‘డప్పు సుబ్బారావు’గా ప్రసిద్ధి చెందారు. డప్పును కేవలం సహాయక వాయిద్యం నుండి ప్రధాన వాయిద్యంగా అవతరింపజేసి, దాని ద్వారా సంక్లిష్టమైన తాళ వైవిధ్యాలు, సంగీత రచనలు ప్రదర్శించడం ఆయన ప్రత్యేకత.
* **పునరుద్ధరణ:** ‘ఓగ్గుకథ’, ‘చిందు నృత్యం’, ‘గొరబ నృత్యం’, ‘టింగిడి’ వంటి అంతరించిపోతున్న అనేక జానపద కళా రూపాలను పునరుద్ధరించి, ఆధునిక వేదికలపై ప్రదర్శించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు.
* **బృందం మరియు ప్రచారం:** **’తెలంగాణా దప్పు దళం’** అనే బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసి, తెలంగాణ జానపద కళలను దేశం అంతటా మరియు విదేశాలలో (యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, ఆస్ట్రేలియా, మధ్యప్రాచ్య దేశాలు వంటి చోట్ల) ప్రదర్శించారు.
* **సంకలనం:** వేలాది జానపద పాటలు, కథలు, సంస్కృతి సంబంధిత సమాచారాన్ని సేకరించి సంరక్షించారు.
**గుర్తింపు మరియు పురస్కారాలు:**
తెలంగాణ జానపద కళలకు ఆయన చేసిన అమూల్యమైన సేవకు గుర్తింపుగా అనేక పురస్కారాలు లభించాయి:
* **తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం** నుండి **’తెలంగాణా రత్న’** పురస్కారం (రాష్ట్ర ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారం).
* **సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు** (2015) – జానపద, సంప్రదాయ కళల కోసం.
* జానపద, కళా రంగాల్లో అత్యున్నతమైన **’సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్’ (2021)**.
* డ. వాహిదుద్దీన్ ఖాన్ పురస్కారం.
* భారత సర్కారు ‘సాంస్కృతిక కళాకారులకు’ ఇచ్చే సంవత్సరం జీవితకాల స్కాలర్షిప్.
**ప్రాముఖ్యత మరియు మార్పిడి:**
పైడి మర్రి సుబ్బారావు తెలంగాణ సంస్కృతికి జీవనాడి లాంటివి అయిన జానపద కళలను సంరక్షించి, ప్రచారం చేయడంలో ఒక సేతువు పాత్ర పోషించారు. ఆయన ప్రయత్నాలు వలన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉదయానికి ముందు మరియు తరువాత కూడా, యువతలో జానపద కళల పట్ల ఆసక్తి మరియు గౌరవం పెరిగింది. సంప్రదాయాన్ని ఖచ్చితంగా కాపాడుతూ, ఆధునిక వేదికలకు అనుగుణంగా ప్రదర్శన శైలిని అల్లిన మహత్తర కళాకారుడిగా వెలుగొందుతున్నారు.
**నేటి పరిస్థితి:**
ఆయన తన 60వ దశకంలో కూడా సక్రియంగా ప్రదర్శనలు ఇస్తూ, యువ కళాకారులకు శిక్షణ ఇస్తూ, తెలంగాణ జానపద సంపదను తదుపరి తరానికి అందించే ప్రయాణం కొనసాగిస్తున్నారు. పైడి మర్రి సుబ్బారావు తెలంగాణ యొక్క సంస్కృతి దూత మరియు జానపద కళల జీవిత భాగస్వామిగా చరిత్రలో నిలిచిపోతారు.