కందుకూరి వీరేశలింగం జీవిత చరిత్ర
**పూర్తి పేరు:** కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు
**ప్రసిద్ధ పేర్లు:** రాజా రామ్మోహన్ రాయ్ ఆఫ్ ఆంధ్ర, ఆధునిక ఆంధ్ర దేశపు జనకుడు
**జననం:** 16 ఏప్రిల్ 1848, రాజమండ్రి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్
**మరణం:** 27 మే 1919, మద్రాస్ (ఇప్పటి చెన్నై)
**ప్రారంభ జీవితం, విద్య:**
కందుకూరి వీరేశలింగం 1848లో రాజమండ్రిలో జన్మించారు. తండ్రి కందుకూరి సుబ్బారాయుడు, తల్లి పూండ్ల వెంకమ్మ. చిన్న వయస్సులోనే తండ్రి గుండెపోటుతో మరణించడంతో, సంస్కృత పండితుడు, అమ్మమామ అయిన వీరేశలింగం పంతులుగారి వద్ద పెరిగారు. ఆయన పేరునే వీరేశలింగం గారు స్వీకరించారు. రాజమండ్రి, కాకినాడలలో విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసి, 1869లో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల నుండి బి.ఎ. పట్టా పొందారు. స్కూల్ అసిస్టెంట్ మాస్టర్గా ఉద్యోగం ప్రారంభించారు.
**సామాజిక సంస్కర్తగా:**
వీరేశలింగం గారు జీవితాంతం సామాజిక కుళ్ళు, అంధవిశ్వాసాల పోరాటానికి అంకితమయ్యారు. ఆయన ప్రధాన కార్యక్షేత్రాలు:
1. **స్త్రీ విద్య, విధవా పునర్వివాహాలు:** ఆ కాలంలో స్త్రీలకు విద్య లేని పరిస్థితిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. 1874లో రాజమండ్రిలో మొట్టమొదటి బాలికల పాఠశాలను స్థాపించడం ద్వారా స్త్రీ విద్య అవిర్భావానికి నాంది పలికారు. విధవల జీవితం దుఃఖంగా ఉండకూడదని, వారికి పునర్వివాహాల ద్వారా గౌరవప్రదమైన జీవితం లభించాలని ఉద్యమించారు. తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంటూ, 1881లో తన మేనకోడలు, విధవ అయిన చెల్లప్ప సిద్ధారంభాను ముగ్గురు విధవలతో పాటు స్వయంగా వివాహం చేసుకుని ఆచరణగా చూపారు.
2. **బాల్య వివాహాలు, అంధవిశ్వాసాల వ్యతిరేకత:** చిన్న పిల్లల వివాహాలు, జాతి భేదాలు, గొర్రెల దోచుకోవడం, మాంత్రికుల మోసాలు వంటి అంధవిశ్వాసాలకు వ్యతిరేకంగా అలుపెరగని పోరాటం సాగించారు.
3. **వివేకవర్ధని మాసపత్రిక:** 1874లో ఆరంభించిన ఈ తెలుగు మాసపత్రిక ఆయన సంస్కరణా ఉద్యమానికి ప్రధాన వేదికగా నిలిచింది. వెలువరించిన వ్యాసాలు, వినూత్న నాటకాలు (సత్యవతీ చరిత్ర, బ్రహ్మ వివాహం), కథల ద్వారా సామాజిక చైతన్యాన్ని వ్యాప్తి చేశారు.
4. **బ్రహ్మసమాజ ప్రచారం:** రాజా రామ్మోహన్ రాయ్ స్థాపించిన బ్రహ్మసమాజ సిద్ధాంతాలను ఆంధ్ర దేశంలో వ్యాప్తి చేయడంలో ఆయన పాత్ర అమూల్యమైనది. 1878లో రాజమండ్రిలో ‘బ్రహ్మమందిరం’ నిర్మించారు.
5. **దత్తక పుత్ర స్వీకరణ:** సంతానం లేని వారు దత్తక పుత్రులను స్వీకరించడం వైదికంగా సమర్థనీయమని వేదాల ఆధారంతో నిరూపించారు.
6. **రచనా వ్యాసంగం:** ‘రాజశేఖర చరిత్ర’ (తొలి తెలుగు నవలగా పరిగణించబడుతుంది), ‘సత్యవతీ చరిత్ర’, ‘బ్రహ్మ వివాహం’ వంటి నాటకాలు, ‘వివేకవర్ధని’లో వందలాది వ్యాసాలు రాశారు.
**గౌరవాలు, మరణం:**
సామాజిక సేవకు గుర్తింపుగా, 1893లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వారి నుండి ‘రాజా’ బిరుదును పొందారు (తర్వాత రాజినామా చేశారు). 1919, మే 27న చెన్నైలో దేహత్యాగం చేశారు. ఆయన స్థాపించిన పాఠశాలలు, సంస్థలు ఆయన స్మారక చిహ్నాలుగా నిలిచాయి.
**వారసత్వం:**
విద్య, ముఖ్యంగా స్త్రీ విద్యకు మూలపురుషుడు. విధవల కష్టసుఖాలకు పోరాడిన మహానుభావుడు. అంధవిశ్వాసాలకు వ్యతిరేకంగా విప్లవాత్మక వాదాలను ముందుంచిన వ్యక్తి. స్వయంగా ఆచరించి, ఉదాహరణగా నిలిచిన సంస్కర్త. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు ఆధునిక ఆంధ్ర సమాజానికి దిశానిర్దేశం చేసిన ‘జనకుడు’గా చిరస్మరణీయులు.