రామరాజ భూషణుడు: ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి భట్టుమూర్తి
**పూర్తి పేరు:** గరికిపాటి వెంకటాచార్య (కుటుంబ నామం), కవి నామం: రామరాజ భూషణుడు, సామాన్యంగా భట్టుమూర్తిగా ప్రసిద్ధి.
**కాలం:** 16వ శతాబ్దం (క్రీ.శ. 1480-1550 సుమారు).
**జన్మస్థలం:** కంభం (ప్రస్తుతం ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని కొండవీడు సమీపంలో) లేదా కాంచీపురం అనే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
**ప్రసిద్ధి:** విజయనగర సామ్రాజ్యంలో అష్టదిగ్గజ కవులలో ఒకడు, ఆంధ్ర కవితా పితామహుడిగా ఘనత పొందిన శ్రీనాథుని మేనల్లుడు.
**జీవిత రేఖాచిత్రం:**
రామరాజ భూషణుడు తన మామయ్య మహాకవి శ్రీనాథుని వద్ద కావ్యనైపుణ్యం నేర్చుకున్నాడు. అతని ప్రతిభను గుర్తించిన విజయనగర సామ్రాట కృష్ణదేవరాయలు, ఆ తర్వాత అచ్యుతదేవరాయలు అతన్ని రాజదర్బారులో సన్మానించి ఆశ్రయించారు. రాయలచే ‘భట్టుమూర్తి’ (మూర్తిస్వరూపుడైన పండితుడు) అని, ఆ తర్వాత అచ్యుతదేవరాయలచే ‘రామరాజ భూషణుడు’ (రాయల రాజ్యానికి అలంకారం) అని బిరుదులు పొందాడు.
**ప్రముఖ రచనలు:**
1. **వసు చరిత్ర:** ఇది అతని అత్యుత్తమ కావ్యంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇందులో శ్రీకృష్ణుని మనుమడైన అనిరుద్ధుని, ఉష అనే యక్షకన్య ప్రేమకథ వర్ణించబడింది. అద్భుతమైన అలంకార శైలి, సంస్కృత పద సమృద్ధి, చిత్రకవిత్వం దీని ప్రత్యేకత.
2. **నరసభూపాలీయము:** ఇది అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ‘నరసభూపాల’ (అచ్యుతదేవరాయల) కోసం రచించబడిన ఈ గ్రంథంలో అనేక కావ్యాలంకారాలను సొంత శ్లోకాల ద్వారా వివరించాడు. దీనిని ‘కావ్యాలంకార సంగ్రహము’ అని కూడా పిలుస్తారు.
3. **హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానము:** హరిశ్చంద్ర, నల చరిత్రలను వివరించే ప్రబంధం. ఈ రచన పూర్తిగా లభించలేదు.
**సాహిత్య ప్రత్యేకత:**
* **అలంకార ప్రియత్వం:** భట్టుమూర్తి కావ్యాలంకారాలను అద్భుతంగా ప్రయోగించడంలో సిద్ధహస్తుడు. అతని కవిత్వం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాలు రెండింటినీ సమృద్ధిగా కలిగి ఉంటుంది.
* **పదప్రయోగ వైభవం:** సంస్కృత, తెలుగు పదాల మేళవింపుతో అత్యంత ఓజస్సు, మాధుర్యం కలిగిన శైలి రూపొందించాడు.
* **చిత్రకవిత్వం:** ‘వసు చరిత్ర’లో గజ, భుజంగ, ఖడ్గ, ధనుర్ వృత్తాలు వంటి చిత్ర ప్రబంధాలు రచించి తన నైపుణ్యాన్ని చాటుకున్నాడు.
* **ప్రశస్తి పద్యాలు:** రాజుల పైన మాత్రమే కాకుండా, తన మామయ్య శ్రీనాథుడు, కుమారుడు గోపినాథుడు పైన కూడా హృదయంనింపే ప్రశస్తి పద్యాలు రచించాడు.
**మారుపేర్లు / బిరుదులు:**
* భట్టుమూర్తి (కృష్ణదేవరాయలు ప్రదానం చేసినది)
* రామరాజ భూషణుడు (అచ్యుతదేవరాయలు ప్రదానం చేసినది)
* అష్టదిగ్గజ కవుల్లో ఒకరు
రామరాజ భూషణుడు తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రబంధ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ స్తంభం. అతని ‘వసు చరిత్ర’ కావ్యం శాస్త్రీయ కవిత్వం యొక్క ఉత్కృష్ట నమూనాగా నేటికీ ఆదరించబడుతుంది. శైలి గాంభీర్యం, అలంకార వైభవం కారణంగా అతని కవిత్వాన్ని “భట్టుమూర్తి కవిత్వం” అనే ప్రత్యేక పదబంధంతో స్మరిస్తారు.