చందాల కేశవదాసు జీవిత చరిత్ర

చందాల కేశవదాసు (1876-1956) తెలుగు సాహిత్య, సినిమా, సాంస్కృతిక చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిత్వం. తొలి తెలుగు సినీ గీత రచయిత గా, సుప్రసిద్ధ హరికథా కళాకారుడుగా, అనేక నాటకాలు రాసిన నాటకకర్తగా ఆయన గొప్ప సేవలందించారు. వారి జీవిత విశేషాలు కింది పట్టికలో చూడవచ్చు.

👶 బాల్యం, విద్యాభ్యాసం

కేశవదాసు 1876 జూన్ 20న జన్మించారు. వంశనామం “చందాల” ఎలా వచ్చిందో విశేషం. మూలపురుషులు గుంటూరు జిల్లాలోని ‘చందవోలు’ (ప్రాచీనం ‘ధనదపురం’) గ్రామానికి చెందినవారు. ఆ గ్రామపేరు ‘చందోలు’గా, ఆ తర్వాత ‘చందాల’గా మారింది. వీళ్ళు వైద్య వృత్తి చేసేవారు.

తండ్రి లక్ష్మీనారాయణ మరణించడంతో, ఆయన అన్న వెంకటరమణ యోగి పోషణలో పెరిగారు. అన్న నడిపే వీధిబడిలో చదువుకుని, ఛందస్సు, వ్యాకరణం, అవధానం వంటి సాంప్రదాయ విద్యలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. తర్వాత ఆ బడిలోనే విద్యార్థులకు బోధించడం ప్రారంభించారు.

💍 వ్యక్తిగత జీవితం

కేశవదాసు జీవితంలో వైవాహిక విషయాలు సంక్లిష్టంగా ఉన్నాయి. సంతానం లేకపోవడం, భార్యల మరణం వంటి దురదృష్టాలు వారిని వెంటాడాయి. ఈ కారణాల వల్ల ఆయన ఐదు వివాహాలు చేసుకున్నారని సమాచారం ఉంది. చివరి భార్య తిరువూరు గ్రామానికి చెందిన కాబోలు చిట్టెమ్మ. ఆమె ద్వారా వారికి ముగ్గురు పుత్రులైన కృష్ణమూర్తి, సీతారామయ్య, గంధం ఆండాళ్ళు జన్మించారు.

🎭 కళా, సాహిత్య సేవ

• హరికథా కళాకారుడు : కేశవదాసు తెలంగాణ హరికథా పితామహుడుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. హరికథలు చెప్పడంలో గొప్ప ప్రావీణ్యత సంపాదించి, ప్రేక్షకులను ఆకర్షించారు.

• నాటకరంగం : ఆయన అనేక నాటకాలు రాశారు, దర్శకత్వం వహించారు, నటించారు. ‘కనకతార’ నాటకం చాలా ప్రసిద్ధి చెంది, దేశంలోని వివిధ నాటక సమాజాలచే ప్రదర్శించబడింది. ఈ నాటకం 1936లో మొదటిసారిగా సినిమాగా తీయబడింది. ‘బలి బంధనం’ మరొక ప్రసిద్ధ నాటకం.

• సినిమారంగం : కేశవదాసు తొలి తెలుగు సినీ గీత రచయితగా చరిత్ర సృష్టించారు. 1931లో విడుదలైన తొలి తెలుగు టాకీ చిత్రం ‘భక్త ప్రహ్లాద’లోని మూడు పాటలు ఆయన రాసినవే. ఆ తర్వాత సతీ సక్కుబాయి, శ్రీకృష్ణ తులాభారం, లంకా దహనం వంటి చిత్రాలకు పాటలు రాశారు.

• అవిస్మరణీయ రచనలు : ప్రతీ తెలుగు నాటక ప్రదర్శనకు ముందు పాడే “పరబ్రహ్మ పరమేశ్వర పురుషోత్తమ…” అనే ప్రార్థనా గీతం, మరియు “భలే మంచి చౌక బేరము పోయినన్ దొరుకదు…” అనే జనప్రియ పాట కేశవదాసు రచనలే. ఇప్పటికీ సురభి నాటక సమాజం వంటి సంస్థలు తమ ప్రదర్శనల ప్రారంభంలో ఈ ప్రార్థనా గీతాన్ని పాడుతున్నాయి.

🤝 సామాజిక సేవ, దేశభక్తి

కేశవదాసు ఆదాయంలో గణనీయమైన భాగాన్ని ప్రజాసేవకు వినియోగించారు.

• ధార్మిక సేవ : తిరువూరు గ్రామంలో యాత్రికుల కోసం సొంత ఖర్చుతో బావి తవ్వించారు. ఇది “దాసు బావి” గా ఇప్పటికీ పిలువబడుతుంది. భద్రాచలం యాత్రికుల కోసం భోజనశాలలు (సత్రాలు) ఏర్పాటు చేశారు. అనేక దేవాలయాల నిర్మాణానికి, రక్షణకు ఆర్థిక సహాయం చేశారు.

• స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు : ఆయన ఒక దేశభక్తుడు. స్వాతంత్ర్య సమరంలో చురుగ్గా పాల్గొని, దేశభక్తి గీతాలు రాశారు. ఆ గీతాలను రికార్డ్ చేసి, సభల్లో వాయించి ప్రజల్లో దేశభక్తిని రగిలించారు.

• సంస్కర్త : కుల వివక్షను ఖండించి, మనిషి గొప్పదనం అతని సంస్కారంపై ఆధారపడి ఉంటుందని బోధించారు.

• వైద్య సేవ : కుటుంబ వృత్తియైన ఆయుర్వేద వైద్యం చేసి, పేద ప్రజలకు ఉచితంగా చికిత్సలు అందించారు.

🌅 అంతిమ దినాలు

కేశవదాసు తమ జీవితం చివరి దశలో ఖమ్మం జిల్లాలోని నాయకన్ గూడెం గ్రామానికి చేరుకుని, అక్కడ ప్రజలకు ఉచిత వైద్య సేవలు అందించారు. 1956 మే 14వ తేదీన, వైశాఖ శుద్ధ పంచమి రోజున, ధ్యాన స్థితిలో సహజంగా మరణించారు.

చందాల కేశవదాసు ఒకేసారి అనేక రంగాల్లో తన ప్రతిభను చాటుకున్న బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. వారి రచనలు, సేవలు తెలుగు సంస్కృతికి చేసిన గొప్ప కృషి అని చెప్పవచ్చు.