## **ఆదిభట్ల నారాయణ దాసు: జీవితచరిత్ర**
**పూర్తి పేరు:** ఆదిభట్ల వెంకట నారాయణ దాసు
**జననం:** ఆగస్టు 31, 1864, కాకినాడ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్.
**మరణం:** జనవరి 2, 1945 (వయస్సు 80).
**వృత్తి:** హరికథా పితామహుడు, కవి, సంగీత విద్వాంసుడు, రచయిత, సామాజిక సంస్కర్త.
**బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం:**
నారాయణ దాసు గారి తల్లి తండ్రులు సుబ్బమ్మ మరియు వెంకటరామయ్య. చిన్న వయస్లోనే తండ్రి గారిని కోల్పోయారు. పినతండ్రి వారి సంరక్షణలో పెరిగారు. బాల్యం నుండే సంస్కృతం, తెలుగు సాహిత్యం, సంగీతం పై గాఢమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆయన చాలా చిన్న వయస్లోనే “వేణుగానలోలుడు” అనే బిరుదును పొందారు. కాకినాడలోనే ప్రారంభ విద్య, తరువాత రాజమండ్రి, మద్రాసులో ఉన్నత విద్య.
**హరికథా పితామహుడు:**
నారాయణ దాసు గారిని **”హరికథా పితామహుడు”** గా సార్వత్రికంగా గుర్తిస్తారు. ఆ కాలంలో ప్రచారంలో ఉన్న ‘కథా కలాపం’ లేదా ‘కథా ప్రసంగం’ని ఆధునిక, సంగీత ప్రధానమైన, సాహిత్య సంపదతో కూడిన ఒక శాస్త్రీయ కళారూపంగా ‘హరికథ’గా రూపొందించిన ప్రథములు. దీనిని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసి, దానికి శాశ్వతమైన గౌరవాన్ని సంపాదించి పెట్టారు. ఆయన రచించిన మరియు ప్రస్తుతించిన **”హరికథామృతసారము”** ఒక మైలురాయి. దశావతారాలు, రామాయణం, భారతం, భాగవతం వంటి పురాణ విషయాలను సంగీతం, అభినయం, సాహిత్యం, వ్యాఖ్యానంతో కూడిన అద్భుతమైన ప్రసంగంగా మార్చేవారు.
**సాహిత్య రచనలు:**
హరికథలు మాత్రమే కాకుండా, ఆయన ఉత్కృష్టమైన సాహిత్య రచనలను కూడా చేశారు. ప్రధాన రచనలు:
* **హరికథా గ్రంథాలు:** హరికథామృతసారం (6 భాగాలు), శ్రీ రామచంద్ర విజయం, శ్రీ కృష్ణలీలా, గజేంద్ర మోక్షణం, పద్మావతి కథ, శివరాత్రి మహత్యం.
* **కవిత్వం:** ‘దాసు శతకము’ (ఆత్మచరిత్రాత్మక శతకం), ‘ముక్తామాల’, ‘గీర్వాణీ’ (సంస్కృత కావ్యం).
* **నాటకాలు:** ‘ప్రహ్లద’, ‘అంబరీష చరిత్ర’.
* **ఇతరం:** ‘సంగీత స్వరావళి’ (సంగీత గ్రంథం), అనేక భజనలు, కీర్తనలు.
**సంగీత విద్వాంసుడు:**
ఆయన ఒక సంపూర్ణ సంగీత విద్వాంసుడు. విలక్షణమైన స్వరకల్పన, రాగాలపై ప్రభుత్వం ఆయన ప్రసంగాలకు విశిష్టత నిచ్చేవి. కర్ణాటక సంగీతంలో గాఢ పాండిత్యం ఉండేది. సంగీతాన్ని భక్తి, జ్ఞానంతో కలిపి ప్రేక్షకులను మైమరిపించేవారు.
**సామాజిక సంస్కర్త:**
నారాయణ దాసు గారి ప్రసంగాలు సామాజిక సందేశాలతో కూడి ఉండేవి. జాతి వివక్ష, అంధవిశ్వాసాలు, సామాజిక అన్యాయాల మీద తీవ్రంగా ప్రహసనం చేస్తూ, నైతికత, మానవత్వాన్ని బోధించేవారు. వారి ప్రసంగాలు సామాన్య ప్రజల నుండి పండితుల వరకు అందరినీ ఆకర్షించేవి.
**గౌరవాలు, గుర్తింపు:**
* ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారు ‘కళాప్రపూర్ణ’ బిరుదు (1941) ప్రదానం చేశారు.
* శంకర సేతు, సింహాద్రి, కాళహస్తి వంటి పవిత్ర స్థలాలలో ప్రసంగాలు చేసి గౌరవించబడ్డారు.
* ‘హరికథా సార్వభౌమ’, ‘హరికథా పితామహ’ బిరుదులు.
* ఆయన జీవితం, రచనలపై డాక్టరేట్ పట్టాలు లభించాయి. అనేక వ్యాసాలు, గ్రంథాలు రచించబడ్డాయి.
**వారసత్వం:**
ఆదిభట్ల నారాయణ దాసు గారు ఒక కళారూపాన్ని సృష్టించి, దాన్ని అమరత్వానికి నడిపిన మహానుభావుడు. హరికథా కళాకారులందరికీ ఆయనే మార్గదర్శక నక్షత్రం. భక్తి, సంగీతం, సాహిత్యం, సామాజిక బోధనలను ఒక్క కళారూపంలో కరగిపోయించి ప్రేక్షకుల హృదయాలను జయించగలిగిన వ్యక్తిత్వం. తెలుగు సంస్కృతి, కళా జగత్తులో ఆయన స్థానం శాశ్వతమైనది.
**స్మరణ:**
కాకినాడలో ఆయన సమాధి స్థలం ఒక స్మారక కేంద్రంగా ఉంది. ఆయన జయంతి (ఆగస్టు 31) ప్రతి సంవత్సరం ఘనంగా జరుపుకోబడుతుంది. తెలుగు రాష్ట్రాలలో అనేక సాంస్కృతిక సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయన పేరిట పురస్కారాలు ఏర్పాటు చేసి, హరికథా కళను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.