గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ జీవిత చరిత్ర
**పూర్తి పేరు:** గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ
**జననం:** జనవరి 14, 1923
**స్థానం:** సేగనపల్లె, నెల్లూరు జిల్లా, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్)
**మరణం:** ఏప్రిల్ 17, 2010
**వృత్తి:** రచయిత, సాహిత్య విమర్శకుడు, విద్యావేత్త
**ప్రసిద్ధి:** ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విమర్శా వ్యాస రచనలకు, గ్రామీణ జీవితాన్ని ఆవిష్కరించిన కథానికలకు
**ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య:**
గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ 1923, జనవరి 14న నెల్లూరు జిల్లాలోని సేగనపల్లె గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి వెంకట సుబ్బయ్య, తల్లి వెంకట రమణమ్మ. ప్రాథమిక విద్య గ్రామంలోనే పూర్తి చేసిన ఆయన, ఎఫ్.ఏ. వరకు నెల్లూరులోనే చదివారు. తరువాత ఆంధ్రా క్రిష్టియన్ కళాశాల, గుంటూరులో బి.ఏ. పట్టా పొందారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి తెలుగు సాహిత్యంలో 1947లో ఎం.ఏ. చేసి, తరువాత 1958లో “గురజాడ – అభ్యుదయ విజ్ఞానం” అనే వ్యాసంతో పి.హెచ్.డి. పట్టా పొందారు.
**వృత్తి జీవితం:**
సత్యనారాయణ గారు ప్రధానంగా విద్యావేత్తగా జీవితాన్ని గడిపారు. ఆయన కాకినాడలోని ఏ.ఎమ్.ఏ.ఎల్. కళాశాలలో తెలుగు ప్రాధ్యాపకుడిగా (1948-1960) తమ వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తరువాత శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి (1960-1965) మరియు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, విశాఖపట్నంలో (1965-1983) ప్రొఫెసర్గా పనిచేసి, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు శాఖాధ్యక్షుడిగా, కళాశాల ఆర్ట్స్ డీన్గా కూడా సేవలు అందించారు. 1983లో ప్రొఫెసర్ పదవి నుండి నివృత్తి పొందారు.
**సాహిత్యిక రంగం:**
గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ ఆధునిక తెలుగు వ్యాస సాహిత్యానికి, విమర్శకు ప్రముఖ పునాది వ్యక్తి. ఆయన రచనలు స్పష్టత, తార్కిక పద్ధతి, సమగ్ర విశ్లేషణలకు ప్రసిద్ధి.
* **వ్యాస సంపుటులు:** ‘మన వ్యాసం’, ‘చూపు’, ‘గ్రామీణత’, ‘సాహిత్య విచారణ’, ‘సాహితీ స్పందనం’, ‘మాట మనిషి’ వంటి వ్యాస సంపుటులు ఆయన ప్రత్యేకతను నిలబెట్టాయి. ఇవి సాహిత్య విమర్శ, సామాజిక సమీక్ష, సాంస్కృతిక చర్చలను ఒక నవ్య దృక్పథంతో ముందుకు తెచ్చాయి.
* **కథానికలు:** ‘సంచులు’, ‘మూడో వంతు’ వంటి కథా సంపుటులు ద్వారా గ్రామీణ, నాగరిక జీవితాల సూక్ష్మ నైజాలను, మానవ సంబంధాల జటిలతలను చిత్రించారు. ‘సంచులు’ కథానిక ఆధారంగా ప్రసిద్ధ నట-దర్శకుడు ఎన్.టి.రామారావు ‘సంచాలు’ సినిమా తీశారు.
* **సాహిత్య విమర్శ:** ‘గురజాడ వైఖరి’, ‘విశ్వనాథ సత్యనారాయణ నవలా కళ’ వంటి గ్రంథాలు ప్రముఖ రచయితల సృజనాత్మకతపై లోతైన అధ్యయనాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
* **అనువాదాలు:** హెన్రిక్ ఇబ్సెన్ నాటకాలైన ‘ఎనిమీస్ ఆఫ్ ది పీపుల్’ (‘ప్రజాశత్రువులు’) మరియు ‘ఎ పిల్స్ ఫర్ సొసైటీ’ (‘సామాజిక శల్యం’) లను తెలుగులోకి అనువదించారు.
**సాహిత్యిక దృక్పథం:**
గరిమెళ్ల సాహిత్యం ప్రగతిశీల, మానవతావాది దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన రచనలు సామాజిక న్యాయం, వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యం, గ్రామీణ జీవిత యదార్థత, సాహిత్యంలో నైతిక బాధ్యత వంటి అంశాలను నిలుపుకుంటాయి. ఆయన వ్యాస రచన శైలి సరళమైనప్పటికీ, ఆలోచనలు సంక్లిష్టమైనవి. సాహిత్య విమర్శలో నూతన దృక్పథాలను ప్రోత్సహించారు.
**గౌరవాలు, పురస్కారాలు:**
* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ నుండి ‘కళాప్రపూర్ణ’ (1992)
* ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం (‘సాహితీ స్పందనం’ కోసం)
* నంది పురస్కారం (ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం)
* రవీంద్ర పురస్కారం (తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం)
* ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్
**వ్యక్తిగత జీవితం:**
సత్యనారాయణ గారు సంస్కృత పండితుడు దుగ్గిరాల గంగాధర శాస్త్రి గారి కుమార్తె దుగ్గిరాల సీతమ్మను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు, ఒక కుమారుడు.
**మరణం:**
గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ 2010, ఏప్రిల్ 17న విశాఖపట్నంలో మరణించారు.
**సాహిత్యిక సంపద:**
ఆయన రచనలు తెలుగు వ్యాస రచనకు నూతన ప్రేరణనిచ్చి, ఒక ప్రత్యేక శైలిని స్థాపించాయి. గ్రామీణ జీవితాన్ని, సామాజిక మార్పును, మానవ మనస్తత్వాన్ని లోతుగా అవగాహన చేసుకోవడంలో ఆయన కథానికలు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ ఒక ప్రముఖ విమర్శకుడు, ప్రగతిశీల ఆలోచనాపరుడు మరియు సునిశిత కథకుడిగా చిరస్థాయి స్థానం పొందారు.