శంకరంబాడి సుందరాచారి (1914-1977) గారు తమ స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంతోను, తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై అపార ప్రేమతోను జ్ఞాపకం చేసుకోబడే మహనీయుడు. ఆయన రచించిన “మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ” గేయం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గీతంగా దాదాపు అందరి హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.
👶 బాల్యం, విద్య
-
పుట్టుక: 1914 ఆగస్టు 10న తిరుపతిలో కమలమ్మ, రాజగోపాలాచారి దంపతులకు జన్మించారు. వీరి మాతృభాష తమిళం.
-
విద్య: తిరుపతిలో ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసి, మదనపల్లెలోని బిసెంట్ థియోసాఫికల్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ మొదటి తరగతిలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.
-
స్వతంత్ర స్వభావం: చిన్న వయస్సు నుండే సంప్రదాయ ఆచారాలను విమర్శించే స్వతంత్ర భావాలు కలిగి ఉండేవారు. ఒకసారి తండ్రి మందలించగా, బ్రాహ్మణులైన తమకు సంధ్యావందనం చేయమని ఆజ్ఞాపించడంతో ఆయన జంధ్యాన్ని (పూనల్) తెంపి వేసి ఇంటి నుండి బయలుదేరిపోయారు.
💼 వృత్తి జీవితం
జీవితాంతం తన స్వాభిమానానికి ఎన్నడూ రాజీపడని సుందరాచారి, జీవనోపాధి కోసం అనేక వైవిధ్యమైన ఉద్యోగాలు చేశారు.
-
ఆరంభ ఉద్యోగాలు: తిరుపతిలో హోటల్లో సర్వరుగా, రైల్వే స్టేషన్లో కూలీగా పనిచేశారు.
-
పత్రికా రంగం: తరువాత మద్రాసు వెళ్లి, ఆంధ్రపత్రికలో ఫ్రూఫ్ రీడర్గా (అచ్చు దోషాలు దిద్దేవారు) ఉద్యోగం సంపాదించారు. ఇక్కడ ఉండగా ఒక ప్రముఖునిపై పద్యం రాయమని ఆజ్ఞాపించగా, తాను వ్యక్తులపై పద్యాలు రాసేవాడిని కాదని భీష్మించుకుని ఆ ఉద్యోగాన్ని కూడా వదిలివేశారు.
-
విద్యాశాఖ: ఆ తర్వాత విద్యాశాఖలో పాఠశాల పర్యవేక్షకుడిగా చేరారు. ఒకసారి, సందర్శనకు వచ్చిన పాఠశాల సంచాలకుడు ఆయనను బంట్రోతుగా భావించడంతో ఆ ఉద్యోగానికి కూడా తక్షణమే రాజీనామా చేశారు.
✍️ సాహితీ వ్యాసంగం
సుందరాచారి ప్రధానంగా తేటగీతి ఛందస్సులో పద్యాలు రాయడానికి ప్రసిద్ధి. తన పేరు కూడా ఈ ఛందస్సుకు సరిపోవడంతో దీనిపై ప్రత్యేక మక్కువ కలిగి ఉండేవారు.
-
రాష్ట్ర గీతం: “మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ”ను 1942లో ‘దీనబంధు’ చిత్రం కోసం రచించారు, కానీ ఆ సినిమాలో చేర్చలేదు. ప్రసిద్ధ గాయని టంగుటూరి సూర్యకుమారి గారు దీన్ని గ్రామఫోన్ రికార్డులో పాడిన తర్వాత ఈ గీతం ప్రజాదరణ పొంది, తరువాతి కాలంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గీతంగా గుర్తింపు పొందింది.
-
ప్రముఖ రచనలు: ఆయన రచించిన ‘బలిదానం’ గాంధీజీ హత్యపై ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తుంది. ఇంకా సుందర రామాయణం, సుందర భారతం, శ్రీనివాస శతకం, బుద్ధగీతి, ఏకలవ్యుడు (ఖండకావ్యం) వంటి పెక్కు రచనలు చేశారు.
-
అనువాదం: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ గారి ‘గీతాంజలి’ని తెలుగులోకి భావానుసారంగా అనువదించారు.
🏠 వ్యక్తిగత జీవితం, చివరి దినాలు
సుందరాచారి వేదమ్మాళ్ గారిని ప్రేమించి వివాహం చేసుకున్నారు. కానీ భార్య మనోవ్యాధితో బాధపడటం ఆయన జీవితంలో గొప్ప వేదన కలిగించింది. ఈ విషాద పరిస్థితుల వల్ల ఆయన జీవిత చరమాంకంలో నిర్లిప్తంగా మారి, మద్యపానానికి అలవాటు పడ్డారు.
1977 ఏప్రిల్ 8న తిరుపతిలోని తన నివాసంలోనే మరణించారు.
🏛️ స్మారక చిహ్నాలు
2004లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, తిరుపతిలోని అన్నపూర్ణేశ్వరి సర్కిల్ వద్ద ఆయన కాంస్య విగ్రహాన్ని స్థాపించింది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఈ విగ్రహం దగ్గర “మా తెలుగు తల్లికి” పాటను నిరంతరం వినిపించే ఏర్పాటు చేసింది.
సుందరాచారి గారి జీవితం వ్యక్తిగత సవాళ్లతో కూడినది కాగా, ఆయన తెలుగు భాష, సంస్కృతి పట్ల చూపిన నిబద్ధత, ఆ భావనలను తేటగీతిలో అద్భుతంగా రూపొందించిన కవితా ప్రతిభ ఆయనను తెలుగు ప్రజల హృదయాల్లో ఎప్పటికీ జీవంతంగా ఉంచాయి.