దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి జీవిత చరిత్ర

**దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి జీవిత చరిత్ర**

**పూర్తి పేరు:** దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి
**జననం:** నవంబర్ 1, 1897, వేలంగి గ్రామం (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, కాకినాడ జిల్లా).
**మరణం:** ఫిబ్రవరి 23, 1980, విశాఖపట్నం.

**ప్రసిద్ధి:** ప్రముఖ తెలుగు కవి, పండితుడు, విద్వాంసుడు, అనువాదకుడు మరియు విమర్శకుడు. ఆయనను “ఆంధ్ర వాల్మీకి” అని గౌరవంగా పిలుస్తారు. రచనలలో పాండిత్యం, కావ్యగుణం, భాషాపాటవం విశిష్టత.

**ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య:**
* తండ్రి: దేవులపల్లి సీతారామ శాస్త్రి (వైదిక పండితుడు).
* తల్లి: లక్ష్మీ నరసమ్మ.
* ఇంట్లోనే సంస్కృతం, తెలుగు సాహిత్యం యొక్క గట్టి పునాది వేయబడింది.
* కాకినాడ, రాజమండ్రిలో ఉన్నత విద్య.
* మద్రాసు క్రిష్టియన్ కళాశాల నుండి ఎంఏ పూర్తి చేసారు.
* తరువాత, విశాఖపట్నంలోని ఏవిఎంలో (AVN College) సంస్కృత అధ్యాపకుడిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించారు.

**సాహిత్య సేవ మరియు విశేష కృషి:**

1. **మహాకావ్య రచయిత:**
* **’క్రౌంచ పక్షి విలాపము’** – ఇది ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ మరియు ప్రశంసనీయ రచన. హిందూ పురాణాల్లోని క్రౌంచ పక్షి కథను ఆధారంగా చేసుకుని, మానవతావాదం, విశ్వబంధుత్వం, యుద్ధం పై వేదనను ఈ మహాకావ్యంలో చిత్రించారు. దీనికి 1961లో **సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం** లభించింది.
* **’శ్రీ రాముడు – దేశభక్తి’** (శ్రీ రాముడి జీవితం ఆధారంగా కావ్యం).

2. **అనువాదకుడు:**
* అనేక సంస్కృత క్లాసికల్ను తెలుగులోకి అనువదించారు.
* **కాళిదాసు రచనలు:** ‘రఘువంశం’, ‘కుమారసంభవం’ మొదలైనవి.
* భాస, శూద్రక, భవభూతి, భారవి మొదలైన కవుల రచనలు.
* **’భగవద్గీత’**ను ‘గీతాసారం’ పేరుతో సులభగ్రాహ్యమైన తెలుగు పద్యాల్లో రచించారు.
* వాల్మీకి రామాయణాన్ని పూర్తిగా అనువదించారు (యథాతథంగా కాకుండా, కావ్యాత్మకంగా).

3. **ఇతర రచనలు:**
* **’ప్రబంధ పరిమళం’** – ఆధునిక యుగంలో ప్రబంధ శైలిలో రచించిన అద్భుతమైన కావ్యం.
* **’శశిరేఖ’** – శాకుంతల నాటకంపై విమర్శ.
* **’కావ్యకళ’** – కావ్య సిద్ధాంతాలపై ప్రబంధం.
* పలు వ్యాసాలు, ఉపన్యాసాలు, పత్రికా లేఖనాలు.

**పురస్కారాలు, గౌరవాలు:**
* **సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం** (1961) – ‘క్రౌంచ పక్షి విలాపము’ కోసం.
* **ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం.**
* **కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్** (1968).
* **ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం** నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ (D.Litt).
* **ఆంధ్ర యూనివర్శిటీ** (వాల్తేరు) లెక్చరర్ గా సేవ.
* విశాఖపట్నంలోని ఏవిఎంలో సంస్కృత విభాగాధ్యక్షుడిగా పదవీ విరమణ.

**వ్యక్తిగత జీవితం:**
* భార్య: గంగాదేవి.
* సంతానం: ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు.

**విలక్షణత:**
* దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి గారు సంస్కృత, తెలుగు సాహిత్యాల మధ్య అద్భుతమైన వంతెనగా నిలిచారు.
* ఆయన రచనలు పాండిత్యపూర్వకమైనా, సరళమైన భాష, హృదయాన్ని తాకే భావోద్వేగాలు కలిగి ఉంటాయి.
* సంస్కృత కావ్యాల సారాన్ని సామాన్య తెలుగు పాఠకునికి చేరువ చేయడంలో ఆయనకు సాటి లేని సాఫల్యం లభించింది.
* కవిత్వంలో శాస్త్రీయత, కళాత్మకత సమన్వయం ఆయన ప్రత్యేకత.

**మరణం:**
1980 ఫిబ్రవరి 23న విశాఖపట్నంలో దేహం విడిచారు. తెలుగు సాహిత్యంలో అమరత్వం సాధించిన మహాకవిగా, సంస్కృతి దూతగా దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి గారు స్మరించబడుతున్నారు.